बेळगाव लाईव्ह : भटके आणि पाळीव कुत्रे चावल्याच्या घटना दिवसेंदिवस वाढत असून, त्या केवळ आरोग्याचा नव्हे तर सार्वजनिक सुरक्षितता आणि कायदेशीर जबाबदारीचाही गंभीर विषय ठरत आहेत. नुकतीच अॅड. मारुती कामांची यांनी भटके किंवा पाळीव कुत्रे चावल्यास संबंधित व्यक्ती, स्थानिक स्वराज्य संस्था किंवा पाळीव कुत्र्याच्या मालकाची जबाबदारी काय असते, याबाबत कायदेशीर माहिती दिली होती. त्याच पार्श्वभूमीवर जिल्हा आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीतून बेळगाव जिल्ह्यातील डॉग बाईटच्या घटनांचे धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे.
जानेवारी ते जून या वर्षाच्या पहिल्या सहा महिन्यांत बेळगाव जिल्ह्यात तब्बल 14,111 डॉग बाईट प्रकरणांची नोंद झाली आहे. म्हणजेच दररोज सरासरी 78 नागरिकांवर कुत्र्यांच्या हल्ल्याच्या घटना घडल्या आहेत. या आकडेवारीवरून जिल्ह्यातील भटक्या कुत्र्यांची समस्या किती गंभीर बनली आहे, याचा अंदाज येतो.
याहून चिंताजनक बाब म्हणजे, रेबीजमुळे दोन जणांचा मृत्यू झाला आहे. यामध्ये बेळगाव आणि बैलहोंगल तालुक्यात प्रत्येकी एका व्यक्तीचा मृत्यू झाल्याची नोंद जिल्हा आरोग्य विभागाने केली आहे. वेळेत उपचार आणि अँटी-रेबीज लस न घेतल्यास रेबीज हा जीवघेणा आजार ठरू शकतो, असे आरोग्य तज्ज्ञ वारंवार सांगत असतात.
तालुकानिहाय चित्र
डॉग बाईटच्या सर्वाधिक घटना गोकाक (2,706) तालुक्यात नोंदल्या गेल्या आहेत. त्यापाठोपाठ चिक्कोडी (2,571), हुक्केरी (2,475) आणि बेळगाव (2,452) या तालुक्यांचा क्रमांक लागतो. अथणी (1,622), सौंदत्ती (1,406), रायबाग (960), रामदुर्ग (915), बैलहोंगल (619) आणि खानापूर (161) येथेही लक्षणीय संख्येने रुग्णांनी उपचार घेतले आहेत.
वाढत्या घटनांमागील कारणे
आरोग्य विभाग आणि पशुवैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, भटक्या कुत्र्यांची वाढती संख्या, कचऱ्याची अयोग्य विल्हेवाट, अन्नाची सहज उपलब्धता, नसबंदी मोहिमेचा अपुरा वेग आणि काही भागांतील अपुरे लसीकरण यामुळे ही समस्या अधिक गंभीर बनत आहे.
कुत्रा चावल्यास काय करावे?
कुत्रा चावल्यास जखम त्वरित 15 मिनिटे साबण आणि वाहत्या पाण्याने स्वच्छ धुवावी. त्यानंतर विलंब न करता जवळच्या सरकारी किंवा खासगी रुग्णालयात जाऊन अँटी-रेबीज लस (ARV) आणि आवश्यक असल्यास रेबीज इम्युनोग्लोब्युलिन (RIG) घ्यावे. कोणताही किरकोळ चावा किंवा ओरखडा दुर्लक्षित करू नये, असा सल्ला आरोग्य विभाग देत आहे.
कायदेशीर जबाबदारीही महत्त्वाची
अॅड. मारुती कामांची यांनी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, पाळीव कुत्र्याने चावा घेतल्यास त्याच्या मालकावर नुकसानभरपाईची जबाबदारी येऊ शकते. तसेच भटक्या कुत्र्यांच्या नियंत्रणासाठी संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्थांवरही कायदेशीर जबाबदाऱ्या आहेत. त्यामुळे नागरिकांनी अशा घटनांची नोंद संबंधित महानगरपालिका, नगरपालिका किंवा ग्रामपंचायतीकडे करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
जिल्ह्यातील वाढत्या डॉग बाईटच्या घटनांमुळे भटक्या कुत्र्यांच्या नियंत्रणासाठी प्रभावी नसबंदी मोहीम, नियमित लसीकरण, कचरा व्यवस्थापन आणि जनजागृती यावर तातडीने भर देण्याची गरज असल्याचे या आकडेवारीतून अधोरेखित होत आहे.
