बेळगाव लाईव्ह विशेष :बेळगाव शहराची शिवजयंती चित्ररथ मिरवणूक ही केवळ एक परंपरा नाही, तर इतिहास, संस्कृती आणि स्वाभिमान यांचा जिवंत उत्सव आहे. एकेकाळी या मिरवणुकीचे वैभव इतके भव्य होते की, गोवा आणि महाराष्ट्रातूनही हजारो शिवभक्त या सोहळ्याचे साक्षीदार होण्यासाठी बेळगावात येत असत. मात्र, बदलत्या काळात या वैभवाला ओहोटी लागते आहे का, असा प्रश्न आता उपस्थित होऊ लागला आहे.
यंदाच्या मिरवणुकीत चित्ररथांची संख्या घटल्याचे स्पष्टपणे दिसून आले. एकेकाळी 70 च्या घरात असलेली ही संख्या आता 15 ते 20 ने कमी झाली आहे. ही केवळ आकड्यांची घसरण नाही, तर उत्साह, सहभाग आणि बांधिलकी यामध्ये होत असलेल्या घटेचे प्रतीक मानावे लागेल. इतर जयंती उत्सवांमध्ये चित्ररथांची संख्या वाढत असताना, शिवजयंतीत मात्र घट होत आहे, ही बाब नक्कीच चिंतेची आहे.
शिवजयंती हा केवळ देखाव्यांचा उत्सव नाही; तो विचारांचा, प्रेरणेचा आणि समाजजागृतीचा पर्व आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनातून प्रेरणा घेऊन समाजाला दिशा देण्याची ही संधी असते. मात्र, आजचा उत्सव काही ठिकाणी केवळ दिखाव्यापुरता मर्यादित राहत आहे का, याचे आत्मपरीक्षण करणे आवश्यक आहे.
मिरवणुकीत सादर होणारे चित्ररथ केवळ ऐतिहासिक प्रसंगांचे प्रदर्शन नसून, ते समाजाला संदेश देणारे माध्यम आहे. शिवजन्मापासून राज्याभिषेकापर्यंतचे प्रसंग साकारताना त्यामागील मूल्ये—धैर्य, न्याय, स्वराज्य, संघटन—ही जनतेपर्यंत पोहोचली पाहिजेत. अन्यथा, हा उत्सव केवळ परंपरा म्हणून उरतो, त्यामागील आत्मा हरवतो.
याचबरोबर पारंपरिक वाद्ये, मर्दानी खेळ, लेझीम यांसारख्या सांस्कृतिक घटकांची उपस्थिती ही या मिरवणुकीची ओळख आहे. या घटकांवर अधिक भर देऊन तरुण पिढीला जोडणे गरजेचे आहे. उत्सव हा केवळ भूतकाळाचा गौरव करण्यासाठी नसून, वर्तमान घडवण्यासाठी आणि भविष्य घडवण्यासाठी असतो.
आज गरज आहे ती एकत्र येऊन विचार करण्याची. मिरवणुकीची संख्या वाढवणे हा एकमेव उद्देश नसून, तिची गुणवत्ता, संदेश आणि प्रभाव वाढवणे अधिक महत्त्वाचे आहे. आयोजक, शिवभक्त, सामाजिक संस्था आणि प्रशासन यांनी समन्वय साधून या उत्सवाला पुन्हा एकदा वैभवाच्या शिखरावर नेण्याचा प्रयत्न करायला हवा.
शिवजयंतीचा उत्सव हा केवळ परंपरा टिकवण्याचा नाही, तर ती अधिक सक्षम आणि प्रभावी करण्याचा आहे. अन्यथा, वैभवाच्या आठवणींमध्येच आपण अडकून राहू आणि वास्तवात त्या परंपरेचा आत्मा हरवून बसेल.
