बेळगाव लाईव्ह:बेळगाव महापालिकेच्या जन्म-मृत्यू नोंदणी विभागातील प्रक्रियेत आणखी एक नवीन अट समाविष्ट करण्यात आल्याने नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे. घरामध्ये झालेल्या मृत्यूची नोंदणी करताना आता काही प्रकरणांमध्ये ₹100 च्या स्टॅम्प पेपरवर हमीपत्र (Undertaking Bond) सादर करणे आवश्यक ठरत असल्याची माहिती समोर आली आहे.
गेल्या काही वर्षांत मृत्यू नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रांची संख्या वाढत गेली असून, शोकाकुल कुटुंबीयांना या प्रक्रियेमुळे अतिरिक्त मानसिक आणि प्रशासकीय त्रास सहन करावा लागत असल्याची भावना नागरिकांकडून व्यक्त केली जात आहे.
आधीच अनेक कागदपत्रांची आवश्यकता
सध्या घरात झालेल्या मृत्यूच्या नोंदणीसाठी मृत व्यक्तीचे रेशन कार्ड, उपलब्ध असल्यास वैद्यकीय प्रमाणपत्र, तसेच परिसरातील पाच साक्षीदारांची आधार कार्डे सादर करावी लागतात. यानंतर महापालिकेच्या आरोग्य विभागातील अधिकारी प्रत्यक्ष जागेची पाहणी करून पंचनामा किंवा अहवाल तयार करतात. त्या अहवालाच्या आधारे मृत्यूची अधिकृत नोंदणी केली जाते.
या सर्व प्रक्रियेनंतर आता हमीपत्राची अट घालण्यात आल्याने नागरिकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. आधीच साक्षीदारांचे आधार पडताळणी, प्रत्यक्ष पाहणी आणि विभागीय अहवाल असताना अतिरिक्त हमीपत्राची गरज काय, असा सवाल केला जात आहे.
हमीपत्रात काय असते?
महापालिका आरोग्य विभागाच्या माहितीनुसार, हमीपत्र म्हणजे अर्जदाराने दिलेली माहिती खरी असल्याचे लेखी स्वरूपात दिलेले निवेदन. भविष्यात या नोंदणीबाबत कोणताही वाद निर्माण झाल्यास किंवा माहिती चुकीची आढळल्यास त्याची जबाबदारी अर्जदार स्वीकारत असल्याचे त्यात नमूद केले जाते.
विशेषतः आवश्यक पुरावे अपुरे असतील किंवा अतिरिक्त पडताळणीची गरज भासल्यास असे हमीपत्र मागवले जाऊ शकते, असे अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे.
उशिरा नोंदणीसाठी स्वतंत्र प्रतिज्ञापत्र
मृत्यू झाल्यानंतर एका महिन्याच्या आत नोंदणी न झाल्यास स्वतंत्र प्रतिज्ञापत्र (Affidavit) सादर करणे आवश्यक असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले आहे. हे प्रतिज्ञापत्र आणि हमीपत्र या दोन स्वतंत्र बाबी आहेत.
यापूर्वी अनेक प्रकरणांमध्ये डॉक्टरांनी दिलेल्या मृत्यू प्रमाणपत्राच्या आधारे नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण होत होती. मात्र गेल्या दोन वर्षांत नियमांमध्ये टप्प्याटप्प्याने बदल करण्यात आल्याने कागदपत्रांची यादी वाढली आहे.
महापालिकेची भूमिका
महापालिका प्रशासनाच्या मते, बनावट मृत्यू नोंदणी रोखणे आणि अधिकृत नोंदींची अचूकता राखणे हा या उपाययोजनांचा मुख्य उद्देश आहे. मात्र नागरिक आणि काही लोकप्रतिनिधींचे मत वेगळे असून, अशा वाढत्या अटींमुळे दुःखाच्या प्रसंगी कुटुंबीयांना अधिक त्रास होत असल्याची टीका होत आहे.
घरातील मृत्यू नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
✔ मृत व्यक्तीचे रेशन कार्ड
✔ उपलब्ध असल्यास वैद्यकीय प्रमाणपत्र
✔ परिसरातील पाच साक्षीदारांची आधार कार्डे
✔ ₹100 च्या स्टॅम्प पेपरवरील हमीपत्र (लागू असल्यास)
✔ महापालिका आरोग्य विभागाचा पंचनामा / पाहणी अहवाल
✔ मृत्यू झाल्यानंतर एक महिन्यापेक्षा उशिरा नोंदणी असल्यास प्रतिज्ञापत्र
वाढत्या अटींमुळे प्रश्नचिन्ह
मृत्यू नोंदणीसारख्या संवेदनशील प्रक्रियेत नागरिकांना रेशन कार्ड, पाच साक्षीदार, स्टॅम्प पेपरवरील हमीपत्र, महापालिकेची पाहणी आणि काही प्रकरणांत प्रतिज्ञापत्र अशा अनेक टप्प्यांतून जावे लागत असल्याने या प्रक्रियेची सुलभता आणि गरज याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे. येत्या काळात या विषयावर अधिक व्यापक चर्चा होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
