बेळगाव लाईव्ह : राज्य मराठी विकास संस्था, मुंबई आणि सार्वजनिक वाचनालय, बेळगाव यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित आचार्य अत्रे साहित्य पुरस्कार वितरण सोहळा बुधवार, दि. १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सायंकाळी ५.३० वाजता मराठा मंदिर, रेल्वे ओव्हरब्रिजजवळ, खानापूर रोड, गोवावेस, बेळगाव येथे होणार आहे. यंदाचा आचार्य अत्रे साहित्य पुरस्कार ज्येष्ठ साहित्यिक, ख्यातनाम भाषाशास्त्रज्ञ आणि विचारवंत पद्मश्री डॉ. गणेश देवी यांना प्रदान करण्यात येणार आहे.
या पुरस्काराचे स्वरूप २५ हजार रुपये रोख, मानचिन्ह आणि प्रशस्तिपत्र असे आहे. भारतीय भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या डॉ. गणेश देवी यांच्या कार्याचा यानिमित्ताने गौरव करण्यात येणार आहे.
भाषा संवर्धनासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान
डॉ. गणेश देवी हे आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे साहित्य समीक्षक, भाषाशास्त्रज्ञ आणि सांस्कृतिक कार्यकर्ते आहेत. भारतातील लुप्त होत चाललेल्या भाषा तसेच आदिवासी आणि भटक्या-विमुक्त समुदायांच्या बोलीभाषांचे संवर्धन व संरक्षण करण्यासाठी त्यांनी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.
त्यांचे उच्चशिक्षण शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि ब्रिटनमधील लीड्स विद्यापीठ येथे झाले. १९८० ते १९९६ या काळात त्यांनी बडोदा येथील महाराजा सयाजीराव गायकवाड विद्यापीठात इंग्रजीचे प्राध्यापक म्हणून काम केले. मात्र, भाषिक संशोधन आणि वंचित समुदायांसाठी कार्य करण्याच्या उद्देशाने त्यांनी १९९६ मध्ये प्राध्यापकपदाचा राजीनामा दिला.
यानंतर त्यांनी बडोदा येथे भाषा संशोधन आणि प्रकाशन केंद्र तसेच गुजरातमधील तेजगड येथे आदिवासी अकादमीची स्थापना केली. त्यांच्या नेतृत्वाखाली राबविण्यात आलेल्या ‘पीपल्स लिंग्विस्टिक सर्व्हे ऑफ इंडिया’ या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमांतर्गत सुमारे तीन हजार स्वयंसेवकांच्या सहभागातून भारतातील ७८० भाषांचे सर्वेक्षण करण्यात आले. या संशोधनाचे ५० बहुभाषिक खंड प्रकाशित झाले.
साहित्य क्षेत्रातील योगदानाचा गौरव
डॉ. गणेश देवी यांनी मराठी, गुजराती आणि इंग्रजी या भाषांमध्ये विपुल लेखन केले असून, त्यांची ९० हून अधिक पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. त्यांच्या ‘आफ्टर अॅम्नेशिया’ या इंग्रजी समीक्षात्मक ग्रंथासाठी त्यांना १९९३ मध्ये साहित्य क्षेत्रातील पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते.
भारतीय साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना २०१४ मध्ये पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. मात्र, ज्येष्ठ विचारवंत डॉ. एम. एम. कलबुर्गी यांच्या हत्येच्या निषेधार्थ त्यांनी २०१५ मध्ये हा पुरस्कार परत केला होता. २०१६ मध्ये पंजाबमधील घुमान येथे झालेल्या बहुभाषिक साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपदही त्यांनी भूषविले होते.
सध्या ते मुंबई येथील सोमैया विद्याविहार विद्यापीठाच्या ‘स्कूल ऑफ सिव्हिलायझेशन’चे संचालक म्हणून कार्यरत आहेत.
सार्वजनिक वाचनालयाच्या वतीने आयोजित या पुरस्कार वितरण सोहळ्यास साहित्यप्रेमी, वाचक आणि नागरिकांनी उपस्थित राहावे, असे आवाहन वाचनालयाचे मानद कार्यवाह प्रसन्न हेरेकर यांनी केले आहे.
I
