बेळगाव लाईव्ह:आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत ताणतणाव, अनियमित आहार आणि पचनाच्या समस्यांमुळे अनेकांना त्रास सहन करावा लागतो. वारंवार जुलाब होणे, पोटात अस्वस्थता जाणवणे, अपचन किंवा बद्धकोष्ठतेचा त्रास होणे यांसारख्या लक्षणांमागे इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) हे एक कारण असू शकते. मन आणि आतड्यांचे आरोग्य यांचा परस्पर संबंध असून मानसिक ताणाचाही पचनसंस्थेवर परिणाम होऊ शकतो, अशी माहिती डॉ. सोनाली सरनोबत यांनी आरोग्यविषयक मार्गदर्शन सत्रात दिली.
मन आणि आतड्यांचा परस्पर संबंध
डॉ. सरनोबत यांच्या मते, मेंदू आणि आतडे यांच्यात सतत संवाद सुरू असतो. त्यामुळे मानसिक ताण, चिंता आणि अस्वस्थता यांचा पचनसंस्थेच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे, सतत अपचन, पोटदुखी, जुलाब किंवा बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असल्यास व्यक्तीच्या मानसिक स्वास्थ्यावरही परिणाम होऊ शकतो.
किरकोळ गोष्टींची अतिचिंता करणे, प्रत्येक गोष्ट परिपूर्ण असावी असा आग्रह धरणे आणि सतत तणावाखाली राहणे यामुळे काही व्यक्तींमध्ये पचनाशी संबंधित लक्षणे वाढू शकतात. मेंदू आणि आतडे यांच्यातील या परस्पर संवादाला वैद्यकीय भाषेत गट-ब्रेन ॲक्सिस असे म्हटले जाते.
IBS म्हणजे नेमके काय?
IBS म्हणजे इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम. हा पचनसंस्थेशी संबंधित एक विकार असून त्यामध्ये पोटदुखी, पोट फुगणे, शौचाच्या सवयींमध्ये बदल, वारंवार जुलाब होणे किंवा बद्धकोष्ठतेचा त्रास जाणवू शकतो. काही व्यक्तींना जुलाब आणि बद्धकोष्ठता आलटून-पालटून होऊ शकतात.
प्रत्येक रुग्णामध्ये एकसारखी लक्षणे दिसतीलच असे नाही. काही व्यक्तींना विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्यानंतर त्रास जाणवतो. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ, काही भाज्या, कच्च्या भाज्यांचे सॅलड किंवा बाहेरचे अन्न खाल्ल्यानंतर लक्षणे वाढू शकतात. मात्र, अशा पदार्थांमुळे त्रास होतो म्हणून प्रत्येक वेळी IBS आहे असे समजणे योग्य नाही. योग्य निदानासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
वारंवार औषधे घेण्याऐवजी योग्य निदान महत्त्वाचे
जुलाब झाल्यानंतर ते थांबविण्याची औषधे घेणे आणि बद्धकोष्ठता झाल्यावर जुलाबाची औषधे घेणे, अशा प्रकारे वारंवार स्वतःहून औषधे घेण्याची सवय काही रुग्णांमध्ये दिसते. मात्र, लक्षणांवर तात्पुरता उपाय करण्यापेक्षा त्यामागील कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
डॉ. सरनोबत यांनी रुग्णांनी आपली संपूर्ण वैद्यकीय माहिती डॉक्टरांना सांगावी, उपचार नियमित घ्यावेत आणि आहारातील त्रासदायक पदार्थांची नोंद ठेवावी, असे सांगितले.
आहार आणि जीवनशैलीत बदल करण्याचे आवाहन
पचनाच्या तक्रारी कमी करण्यासाठी आहाराच्या सवयींकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. वेळेवर जेवणे, संतुलित आहार घेणे, पुरेसे पाणी पिणे आणि नियमित शारीरिक हालचाल करणे फायदेशीर ठरू शकते. प्रक्रिया केलेले अन्न, अतितेलकट पदार्थ आणि अनियमित खाण्याच्या सवयी टाळण्याचा सल्लाही त्यांनी दिला.
दूध किंवा विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्यानंतर वारंवार त्रास होत असल्यास डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली त्याचे कारण तपासावे. सर्वच भाज्या किंवा दुग्धजन्य पदार्थ कायमचे बंद करण्याऐवजी व्यक्तीनुसार आहारात योग्य बदल करणे आवश्यक आहे.
उपचारांसाठी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या
डॉ. सरनोबत यांनी होमिओपॅथीच्या माध्यमातून मन आणि शरीर या दोन्ही बाजूंवर उपचार करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. मात्र, IBS साठी होमिओपॅथी प्रभावी असल्याचा ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. त्यामुळे अशा उपचारांवरच अवलंबून न राहता, पात्र डॉक्टरांकडून योग्य निदान आणि पुराव्यावर आधारित उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.
शौचातून रक्त पडणे, विनाकारण वजन कमी होणे, ताप किंवा तीव्र अथवा सतत वाढणारी पोटदुखी अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी.
एकूणच, मनाचे स्वास्थ्य, योग्य आहार आणि नियमित जीवनशैली यांकडे लक्ष देणे पचनसंस्थेच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे. वारंवार पोटाच्या तक्रारी होत असल्यास स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी तज्ज्ञांचा सल्ला घेण्याचे आवाहन डॉ. सोनाली सरनोबत यांनी केले.
डॉ.सोनाली सरनोबत for appointments
9964946918
9916106896
