बेळगाव लाईव्ह :बेळगाव शहरात गणेशोत्सवाचा उत्साह नेहमीच अभूतपूर्व आणि भव्य असतो, मात्र यंदाची विसर्जन मिरवणूक तब्बल ४२ तासांपेक्षा अधिक काळ रेंगाळल्याने शहरात अभूतपूर्व गोंधळ आणि सर्वसामान्यांच्या मनस्तापाची परिस्थिती निर्माण झाली. अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी सुरू झालेला हा विसर्जन सोहळा सलग तीन दिवस चालला. या प्रचंड लांबलेल्या मिरवणुकीमुळे शहरातील वाहतूक व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली, मुख्य रस्ते बंद राहिल्याने रोजचे व्यवहार ठप्प झाले आणि बाहेरगावाहून शहरात येणाऱ्या-जाणाऱ्या हजारो प्रवाशांचे अतोनात हाल झाले.
उत्सव अतिशय उत्साहात आणि भक्तीमय वातावरणात पार पडला असला, तरी या लांबलेल्या मिरवणुकीमुळे निर्माण झालेल्या गंभीर समस्यांवर आता शहरातील दोन गणेशोत्सव महामंडळे आणि सर्व सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांनी गांभीर्याने विचार व आत्मचिंतन करण्याची खरी गरज निर्माण झाली आहे.
वाहतूक व्यवस्थेचा पुरता बोजवारा आणि प्रवाशांची मोठी ताटकळ
मिरवणूक सुरळीत पार पाडण्यासाठी पोलिसांनी शहरातील मुख्य मार्गांसह एसपीएम रोड, महाद्वार रोड आणि कपिलेश्वर परिसरातील वाहतूक पूर्णपणे इतर मार्गांवर वळवली होती. मात्र, पर्यायी मार्गांचे योग्य नियोजन नसल्याने संपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेचा पुरता बोजवारा उडाला. नेहमीच्या मार्गाने बस गाड्या न धावल्याने मुख्य बस स्थानकांवर प्रवाशांची प्रचंड गर्दी झाली. बाहेरगावाहून कामानिमित्त, वैद्यकीय उपचारासाठी किंवा इतर प्रवासासाठी आलेल्या ज्येष्ठांना, महिलांना व विद्यार्थ्यांना बस पकडण्यासाठी लांबच लांब पायपीट करावी लागली. शनिवारी रात्री उशिरापर्यंत बस सेवा विस्कळीतच राहिल्याने रात्रीच्या वेळी घरी परतणाऱ्या नोकरदार वर्गाची आणि प्रवाशांची मोठी कोंडी झाली.
अवाढव्य मूर्तींची उंची अन् क्रेनचा वापर करून विसर्जन
प्रशासनाने गणेशमूर्तींच्या उंचीबाबत उत्सव सुरू होण्यापूर्वीच नियमावली जाहीर करून आवाहन केले होते. मात्र, काही अपवादात्मक मंडळे वगळता बहुतांशी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांनी अवाढव्य आणि अफाट उंचीच्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना केली होती. या मोठ्या आकाराच्या मूर्तींमुळे विसर्जन तलावांची क्षमता फार लवकर संपली. कणबर्गी परिसरातील कृत्रिम विसर्जन तलावात मूर्तींचा आकार मोठा असल्याने तलाव शनिवारी सकाळीच पूर्ण भरला, ज्यामुळे शेवटच्या तीन मोठ्या गणेशमूर्तींचे विसर्जन बराच वेळ अडकून पडले. अखेर महापालिका अधिकारी, पोलीस प्रशासन आणि सार्वजनिक मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांच्या समन्वयाने शनिवारी सकाळी ११ वाजण्याच्या सुमारास क्रेन मागवून या मूर्तींचे अतिशय काळजीपूर्वक विसर्जन पार पाडण्यात आले.
गर्दीचा प्रचंड अडथळा आणि पोलिसांची झालेली तारांबळ
विसर्जन मिरवणूक पाहण्यासाठी शहरातील एसपीएम रोड, महाद्वार रोड आणि कपिलेश्वर मंदिर परिसरात भाविकांनी तुफान गर्दी केली होती. सजवलेल्या गणेशमूर्ती विसर्जन तलावाकडे नेताना रस्त्यावरील अफाट गर्दीमुळे मिरवणूक पुढे सरकतच नव्हती. गर्दी कमी होत नसल्याने आणि मार्ग मोकळा करण्यासाठी पोलिसांना काही ठिकाणी सौम्य बळाचा वापर करावा लागला, त्यानंतरच परिस्थिती नियंत्रणात आली. मिरवणूक सलग तीन दिवस चालल्याने आणि परगावाहून बंदोबस्तासाठी आलेल्या पोलीस कर्मचाऱ्यांवर अहोरात्र ड्युटीचा प्रचंड ताण आला.
कपिलेश्वर परिसरातील दोन्ही विसर्जन तलावांवर भाविकांनी गर्दी केल्याने पोलिसांना सातत्याने सूचना देऊन गर्दीवर नियंत्रण ठेवावे लागले.शेवटच्या विसर्जनाचा अट्टाहास अन् दुसऱ्या दिवशीही मंडपातच असणाऱ्या मूर्ती”अतिशय भव्य मिरवणूक काढू आणि सर्वात शेवटी आपल्याच मंडळाच्या श्रीमूर्तीचे विसर्जन करू” या विविध मंडळांमधील स्पर्धात्मक अट्टाहासामुळे विसर्जनाचा गोंधळ अधिकच वाढला.
अनंत चतुर्दशीच्या दुसऱ्या दिवशी दुपार उलटून गेली तरी कित्येक गणेशमूर्ती मंडपातून बाहेरच काढण्यात आल्या नव्हत्या. त्यातच आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे, केवळ बेळगाव शहरच नव्हे तर लगतच्या ग्रामीण भागातील अनेक सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांच्या श्रीमूर्ती देखील विसर्जनासाठी शहरातच आणल्या गेल्या होत्या. यामुळे शहरात येणाऱ्या मूर्तींची संख्या वाढली आणि विसर्जन मार्गावर तसेच तलावांवरचा ताण कैक पटीने वाढला.
कचरा व्यवस्थापनाची बिकट समस्या आणि सफाई कर्मचाऱ्यांवर ताण
मिरवणूक मार्ग तब्बल ४२ तासांपेक्षा जास्त काळ व्यस्त राहिल्याने आणि रस्त्यांच्या दुतर्फा खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स व नागरिकांची गर्दी असल्याने संपूर्ण विसर्जन मार्गावर प्लास्टिक, अन्नाचे अवशेष, कागद आणि कचऱ्याचे साम्राज्य पसरले होते. मिरवणूक संपल्यानंतर हा संपूर्ण विसर्जन मार्ग स्वच्छ करणे आणि शहराला पुन्हा पूर्ववत आणणे यासाठी महापालिकेच्या सफाई कर्मचाऱ्यांना सलग काम करावे लागले, ज्यामुळे त्यांच्यावर प्रचंड मानसिक व शारीरिक ताण आला.
भविष्यातील नियोजनासाठी ठोस आत्मचिंतनाची गरज
यंदाच्या या अत्यंत लांबलेल्या विसर्जन मिरवणुकीने बेळगाव शहर प्रशासन, पोलीस दल, शहरातील दोन मुख्य गणेशोत्सव महामंडळे आणि सर्व सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांसमोर अनेक गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी अवाढव्य आकाराच्या आणि अतिउंच मूर्तींवर प्रशासकीय पातळीवर कडक मर्यादा आणणे गरजेचे आहे. त्याचप्रमाणे शहरात आणि ग्रामीण भागातील मूर्तींची वाढती संख्या विचारात घेऊन अतिरिक्त कृत्रिम तलावांची निर्मिती करणे आणि विसर्जन विनाकारण न ताणता प्रत्येक मंडळाला वेळेचे शिस्तबद्ध पालन करायला लावणे अत्यंत आवश्यक बनले आहे. याशिवाय विसर्जन मार्गावरील कचरा व्यवस्थापनाचे आगाऊ नियोजन करणे आणि बंदोबस्तासाठी आलेल्या पोलीस कर्मचाऱ्यांच्या ड्युटीचे योग्य टप्प्यांत नियोजन करणे ही देखील काळाची गरज आहे. उत्सवाचा पारंपरिक उत्साह व आनंद जपत असतानाच सर्वसामान्य नागरिकांची दैनंदिन गैरसोय होणार नाही, याची दक्षता शहरातील दोन्ही गणेशोत्सव महामंडळांनी आणि सर्व सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांनी एकत्रितपणे घेणे गरजेचे आहे.
