बेळगाव लाईव्ह :आयुष्यातील सर्वात कठीण आव्हाने बहुतेकदा सर्वात प्रेरणादायी कथा घडवतात. बेळगाव येथील 24 वर्षीय विष्णू मादार याच्यासाठी जगणे कधीच सोपे नव्हते, परंतु बेरोजगार हॉटेल कामगार ते व्यावसायिक आणि अपघाती सामाजिक कार्यकर्ता हा त्याचा प्रवास धैर्य, प्रतिष्ठा आणि पर्यावरणीय जाणीवेचे उदाहरण बनला आहे.
बेळगाव येथील जिल्हाधिकारी कार्यालयासमोरील आंदोलन स्थळी मादार हा आंदोलकांनी सोडलेल्या, टाकून दिलेल्या प्लास्टिकच्या बाटल्या शांतपणे गोळा करताना दिसतो. पोलिस कर्मचारी, वकील आणि पत्रकार पाहत असताना खांद्यावर एक मोठी पोती घेऊन तो शांतपणे काम करत असतो.
पाहणाऱ्यांना हा कदाचित आणखी एक स्वच्छता उपक्रम वाटत असला तरी मादारसाठी गोळा केलेली प्रत्येक बाटली म्हणजे स्वतःसाठी आणि त्याच्या धाकट्या बहिणीसाठी टेबलावरचे अन्न होते. आई-वडिलांना गमावल्यानंतर विष्णू आणि त्याच्या बहीणला लहान वयात स्वतःसाठी उदरनिर्वाह करण्याची वेळ आली.
उदरनिर्वाहासाठी प्रारंभी त्याने बेळगाव येथील एका हॉटेलमध्ये कामगार म्हणून काम केले. मात्र दोन वर्षांपूर्वी ते हॉटेल बंद झाल्यामुळे तो बेरोजगार आणि हताश झाला. त्या काळात “माझ्या आणि माझ्या बहिणीचे आयुष्य खूप कठीण झाले होते,” असे तो सांगतो. त्यानंतर एका मित्राने त्याला बेळगावमधील गांधीनगर येथील एका पुनर्वापर (रिसायकलिंग) संस्थेला प्लास्टिक कचरा आणि काचेच्या बाटल्या गोळा करून विकायला सुरुवात करण्याचा सल्ला दिला.
जगण्याचे साधन म्हणून सुरू झालेल्या या कामाचा लवकरच एका मोठ्या उद्देश निर्माण झाला. आज विष्णू मादार हा दररोज सुमारे 15 किलो प्लास्टिकच्या बाटल्या गोळा करतो. “एक किलो प्लास्टिकच्या बाटल्यांसाठी मला 25 रुपये मिळतात. त्यामुळे त्या जास्तीत जास्त गोळा करून मी दररोज सुमारे 375 ते 400 रुपये कमवतो, जे मला आणि माझ्या बहिणीला जगण्यासाठी पुरेसे आहेत,” असे त्याने स्पष्ट केले.
प्लास्टिक बाटल्या गोळा करण्याबरोबरच शक्य असल्यास तो 10 ते 15 किलो काचेच्या बाटल्याही गोळा करतो. ज्यांच्याद्वारे तो प्रति किलो 4 रुपये कमवतो. या पद्धतीने कठोर परिश्रमातून तो स्वतःचे छोटेसे घर तर चालवतोच, शिवाय बेळगाव स्वच्छ आणि हिरवेगार राहण्यामध्ये नकळत खारीचा वाटा उचलत असतो.
विष्णू मादार याचे समर्पण दुर्लक्षित राहिलेले नाही. न्यायालय परिसर आणि इतर गर्दीच्या ठिकाणी सार्वजनिक जागा स्वच्छ करताना त्याला त्याच्या प्रयत्नांचे कौतुक करणाऱ्या वकील, पोलिस अधिकारी आणि सरकारी कर्मचाऱ्यांकडून कधीकधी लहान रोख बक्षिसे मिळतात.
प्रोत्साहनाचे हे प्रतीक त्याच्या माफक उत्पन्नाला बोनस म्हणून काम करतात आणि त्याच्या कामाचे मूल्य वाढवतात. दैनंदिन जगण्याच्या संघर्षापासून सुरू झालेले हे काम कालांतराने सामाजिक सेवेच्या एका शांत कृतीत रूपांतरित झाले आहे.
कोणत्याही औपचारिक मान्यता किंवा संघटनात्मक पाठिंब्याशिवाय विष्णू मादार केवळ प्रामाणिकपणे जीवन जगत नाही तर शहरातील प्लास्टिक कचरा कमी करण्यास देखील मदत करत आहे. त्याची कहाणी आपल्याला आठवण करून देते की सर्वात कठीण परिस्थिती देखील स्वतःची आणि समाजाची सेवा करण्याच्या संधींमध्ये बदलू शकते.
